კანონით მკაფიოდ გაწერილი მშობლის სამართლებრივი და მორალური ვალდებულებები.

 საქართველოს განათლების კანონმდებლობის, კერძოდ „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „მოსწავლის ქცევის კოდექსის“ მიხედვით, განათლების პროცესში მშობელი არ არის მხოლოდ დამკვირვებელი — მას კანონით მკაფიოდ გაწერილი სამართლებრივი და მორალური ვალდებულებები აკისრია.

სკოლასა და მასწავლებელთან მიმართებით, მშობლის ძირითადი ვალდებულებები ჯგუფდება შემდეგ კატეგორიებად:

1. სკოლის წესებისა და კანონმდებლობის პატივისცემა

• შინაგანაწესის დაცვის ხელშეწყობა: მშობელი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მისმა შვილმა იცოდეს და დაიცვას სკოლის შინაგანაწესი, მოსწავლის ქცევის კოდექსი და სასკოლო საზოგადოების წესები.
• სასწავლო პროცესის ხელშეწყობა: მშობელი ვალდებულია ხელი შეუწყოს შვილის მიერ გაკვეთილებზე რეგულარულ დასწრებას, დროულად გამოცხადებას და სასწავლო ნივთებით/საგნებით უზრუნველყოფას.
• სკოლის ქონების გაფრთხილება: თუ მოსწავლე განზრახ ან დაუდევრობით დააზიანებს სკოლის ქონებას (მერხი, კომპიუტერი, ფანჯარა და ა.შ.), მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, კანონმდებლობით, ეკისრება მის მშობელს (კანონიერ წარმომადგენელს).

2. კომუნიკაცია და თანამშრომლობა სკოლასთან

• კონტაქტზე ყოფნა: მშობელი ვალდებულია აქტიური კავშირი იქონიოს კლასის დამრიგებელთან და საგნის მასწავლებლებთან, მიაწოდოს მათ სწორი საკონტაქტო ინფორმაცია და უპასუხოს სკოლის შეტყობინებებს.
• დისციპლინურ წარმოებაში მონაწილეობა: თუ მოსწავლე არღვევს წესრიგს (მაგალითად, ავლენს ზემოთ ხსენებულ დაუმორჩილებლობას ან თავხედობას) და სკოლა იწვევს მშობელს, იგი ვალდებულია გამოცხადდეს სკოლაში, დაესწროს დისციპლინური კომიტეტის სხდომას და ჩაერთოს შვილის ქცევის კორექტირების პროცესში.
• ინფორმაციის მიწოდება: მშობელი ვალდებულია შეატყობინოს სკოლას ბავშვის გაცდენის საპატიო მიზეზი (მაგ. ჯანმრთელობის მდგომარეობა) და ნებისმიერი ისეთი გარემოება, რაც შეიძლება გავლენას ახდენდეს ბავშვის სასწავლო პროცესზე ან უსაფრთხოებაზე.

3. ბავშვის უფლებების დაცვა და ძალადობის აკრძალვა

• ძალადობის დაუშვებლობა: მშობელს ეკრძალება შვილის მიმართ ნებისმიერი ფორმის (ფიზიკური, ფსიქოლოგიური) ძალადობის გამოყენება სწავლის მოტივაციის ასამაღლებლად ან დასასჯელად. კანონმდებლობა ავალდებულებს სკოლას, ოჯახში ძალადობის ეჭვის გაჩენისთანავე მიმართოს შესაბამის ორგანოებს.
• პედაგოგების ღირსების პატივისცემა: მშობელს უფლება აქვს დაიცვას შვილის ინტერესები, თუმცა ვალდებულია მასწავლებლებთან და სკოლის ადმინისტრაციასთან კომუნიკაცია აწარმოოს ეთიკისა და კანონის ფარგლებში, ყვირილის, მუქარისა და შეურაცხყოფის გარეშე.

⚖️ რა სამართლებრივი ბერკეტი აქვს სკოლას, თუ მშობელი არ ასრულებს ვალდებულებებს?

თუ მოსწავლე სისტემატურად არღვევს დისციპლინას, ხოლო მშობელი თავს არიდებს სკოლასთან თანამშრომლობას, რეაგირებას არ ახდენს შვილის ქცევაზე ან უარს ამბობს სკოლაში გამოცხადებაზე, სკოლას უფლება და ვალდებულება აქვს:

1. საქმე გადასცეს სკოლის მანდატურის სამსახურის ფსიქოსოციალურ ცენტრს ან სოციალურ მუშაკს.
2. უკიდურეს შემთხვევაში (როცა სახეზეა მშობლის მხრიდან ბავშვის აღზრდის/განათლების ვალდებულების უგულებელყოფა ან ბავშვის უფლებების დარღვევა), სკოლა მიმართავს სსიპ სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტოს (სოციალურ სამსახურს) ბავშვის ინტერესების დასაცავად.

 

რა ნაბიჯების გადადგმის უფლება აქვს მასწავლებელს საქართველოს განთლების კანონმდებლობის მიხედვით, მოსწავლის დისციპლინური დარღვევის (დაუმორჩილებლობა, თავხედობა) დროს?

 საქართველოს განათლების კანონმდებლობის, კერძოდ „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „მოსწავლის ქცევის კოდექსის“ მიხედვით, მასწავლებელს არ აქვს უფლება მოსწავლე საკუთარი ნებით, ერთპიროვნულად დასაჯოს ან გაკვეთილიდან გააძევოს. კანონმდებლობა მკაცრად განსაზღვრავს ნაბიჯებს, რომლებიც მასწავლებელმა და სკოლამ დისციპლინური დარღვევის (დაუმორჩილებლობა, თავხედობა) დროს უნდა გადადგან.

აქ არის იმ სამართლებრივი ნაბიჯების თანმიმდევრობა, რომელთა გამოყენების უფლებაც აქვს პედაგოგს:

 1. დაუყოვნებლივი რეაგირება კლასში (მასწავლებლის დონე)

 • სიტყვიერი გაფრთხილება: მასწავლებელს უფლება აქვს მოსწავლეს მისცეს სიტყვიერი შენიშვნა და მოუწოდოს წესრიგისკენ.

• კომუნიკაცია დამრიგებელთან და მშობელთან: მასწავლებელი ვალდებულია მომხდარის შესახებ აცნობოს კლასის დამრიგებელს და მოსწავლის მშობელს, რათა ისინი ჩაერთონ სიტუაციის მოგვარებაში.

• მანდატურის ან სკოლის ადმინისტრაციის გამოძახება: თუ მოსწავლის ქცევა კვეთს წითელ ხაზებს, ხელს უშლის საგაკვეთილო პროცესს ან საფრთხეს უქმნის სხვების უსაფრთხოებას, მასწავლებელი იძახებს სკოლის მანდატურს ან დირექციის წარმომადგენელს.

 

2. დისციპლინური წარმოების დაწყება (სკოლის დონე)

 თუ სიტყვიერი შენიშვნა არ ჭრის, მასწავლებელი მიმართავს სკოლის ადმინისტრაციას ოფიციალური მოხსენებითი ბარათით. ამის შემდეგ საქმე გადაეცემა სკოლის დისციპლინურ კომიტეტს, რომელსაც უფლება აქვს კანონით გათვალისწინებული სახდელები შეუფარდოს მოსწავლეს:

• წერილობითი საყვედური (სკოლის შინაგანაწესით დადგენილი ფორმით).

• სასტიკი საყვედური (პირად საქმეში შეტანით).

• გაკვეთილიდან გაძევება: ეს გადაწყვეტილება შეუძლია მიიღოს მხოლოდ დისციპლინურმა კომიტეტმა ან დირექტორმა და არა თავად მასწავლებელმა ერთპიროვნულად. გაძევების შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია მოსწავლე უმეთვალყურეოდ არ დატოვოს და უზრუნველყოს მისი გადაყვანა შესაბამის სივრცეში (მაგ. ბიბლიოთეკა, მანდატურის ოთახი).

• სკოლიდან დროებითი დათხოვნა (სკოლის შინაგანაწესის შესაბამისად, მაქსიმუმ რამდენიმე დღით).

 

❌ რა ეკრძალება მასწავლებელს კატეგორიულად?

 

საქართველოს კანონმდებლობა მკაცრად იცავს მოსწავლის უფლებებსა და ღირსებას. მასწავლებელს არავითარ შემთხვევაში არ აქვს უფლება:

1. გააძევოს მოსწავლე კლასიდან ერთპიროვნულად (საკუთარი გადაწყვეტილებით მოსწავლის დერეფანში გაშვება აკრძალულია, რადგან სკოლა პასუხისმგებელია ბავშვის უსაფრთხოებაზე გაკვეთილის განმავლობაში).

2. დაუწეროს ნიშანი „2“ (ან ნებისმიერი დაბალი ქულა) ცუდი ყოფაქცევის გამო (აკადემიური შეფასება ხდება მხოლოდ ცოდნის მიხედვით და მისი გამოყენება დასჯის მექანიზმად არალეგალურია).

3. გამოიყენოს ფსიქოლოგიური ან ფიზიკური ძალადობა (ყვირილი, შეურაცხყოფა, დამცირება, ირონიული მიმართვა, კუთხეში დაყენება ან ფიზიკური შეხება).

4. ჩამოართვას პირადი ნივთები (მაგ. ტელეფონი) ხანგრძლივად (გაკვეთილზე ნივთის დროებით გვერდზე გადადების მოთხოვნა შესაძლებელია შინაგანაწესით, თუმცა ნივთის მითვისება ან ჩხრეკა მასწავლებლის მიერ აკრძალულია).

მოკლე რეზიუმე: მასწავლებლის მთავარი იარაღი არის სიტყვიერი გაფრთხილება და ოფიციალური დისციპლინური პროცედურების ამუშავება (მშობლის, დამრიგებლის, მანდატურისა და დისციპლინური კომიტეტის ჩართვით). ნებისმიერი თვითნებური დასჯა შესაძლოა თავად მასწავლებლის სამსახურებრივი პასუხისმგებლობის (ეთიკის კოდექსის დარღვევის) საფუძველი გახდეს.